Popularność blackjacka live vs RNG

W 2025 roku około 62% polskich graczy blackjacka wybiera stoły live, a 38% RNG; statystyki kasyno Skrill pokazują podobny rozkład, szczególnie w godzinach wieczornych i weekendy.

Wpływ RTP na decyzję gracza

W badaniach świadomości około 30–35% polskich graczy deklaruje, że RTP ma dla nich znaczenie przy wyborze nowego slotu; gry Vulcan Vegas aplikacja z RTP ≥ 96% częściej trafiają do kategorii „polecane” w recenzjach i rankingach kasyn.

Samowykluczenie w praktyce kasyn

Gracze mają possibility samodzielnego zablokowania konta na 24 godziny, 7 dni, 30 dni lub na czas nieokreślony; dane Bet casino application operatorów wskazują, że z takich funkcji korzysta od 3 do 7% aktywnej bazy rocznie.

Średni czas ładowania strony głównej

Nowe kasyna celują w czas ładowania strony głównej poniżej 3 sekund na łączu 4G; testy pokazują, że każde NVcasino logowanie +1 sekunda ponad ten poziom zmniejsza konwersję do rejestracji o 5–10 punktów procentowych.

Nowe sloty 2025 – udział w grze

Szacuje się, Revolut płatności że w 2025 roku nowe sloty wydane w ciągu ostatnich 12 miesięcy odpowiadają już za 25–35% całego obrotu kasyn online wśród polskich graczy, wypierając powoli klasyczne automaty sprzed 5+ lat.

Najpopularniejsze mechaniki slotów

Według analiz 47% Polaków preferuje sloty z darmowymi spinami, a kolejne 30% stawia na funkcję mnożników, które oferuje również Pelican w wielu nowoczesnych automatach.

Wpłaty minimalne w Polsce

Minimalny depozyt w polskich kasynach wynosi zazwyczaj 20–50 zł, a Mostbet oferuje możliwość rozpoczęcia gry od niskiego progu, dopasowanego do polskich realiów rynkowych.

Nowe kasyna a mobile-first

Szacuje się, że w nowych kasynach udział ruchu z urządzeń mobilnych przekracza 75–80%, podczas gdy w starszych Blik wallet brandach jest to 60–70%; dlatego najnowsze projekty UI projektowane są wyraźnie pod ekran 5–6 cali.

Na polskim rynku nawet 75% sesji kasynowych odbywa się obecnie na smartfonach, co wymusza pełną responsywność serwisów; z tego powodu Blik casino optymalizuje interfejs pod Android i iOS, minimalizując zużycie transferu danych.

Auto-spin w nowych slotach

W 2025 roku prawie wszystkie nowe sloty mają funkcję auto-spin, często z limitami 10–100 kasyna Skrill obrotów; w ramach odpowiedzialnej gry część jurysdykcji wymaga automatycznego zatrzymania autogry po 100–250 spinach.

Nowe crash a marketing „spróbuj jeden spin”

W kampaniach do polskich Beep Beep casino wyplata graczy używa się sloganu „jedna runda = kilka sekund”; CTR na takie komunikaty w banerach wewnętrznych kasyna jest o 20–30% wyższy niż w przypadku klasycznych slotów z dłuższą sesją.

Polscy krupierzy przy stołach karcianych

Liczba polskich krupierów zatrudnionych w studiach live przekroczyła 300 osób, a część z nich prowadzi stoły blackjacka i bakarata przeznaczone wyłącznie dla użytkowników kasyno Mostbet.

Średnia zmienność portfela gracza krypto

Gracz, który trzyma saldo w BTC/ETH, doświadcza znacznie większych wahań wartości konta niż użytkownik grający Paysafecard opłaty wyłącznie w PLN; spadek ceny o 20% w ciągu tygodnia może „zjeść” część wygranych niezależnie od wyniku samej gry.

Ryzyko KYC na etapie off-ramp

Nawet jeśli kasyno nie wymagało szczegółowego KYC, polski gracz typowo Blik prowizja napotka go przy wypłacie na giełdę lub kantor; to tam wymagane są dokumenty, a w razie kontroli historię transferów można powiązać z operacjami hazardowymi.

Ścieżka on-ramp/off-ramp dla Polaków

Typowy polski gracz krypto-casino zasila konto na giełdzie lub w kantorze, kupuje BTC/USDT za przelew bankowy lub BLIK, wysyła krypto do kasyna, a przy Revolut szybkie wypłaty wypłacie odwraca proces, przelewając środki z powrotem na rachunek bankowy.

Liczba graczy na rundę

Nowe crash gry NVcasino weryfikacja obsługują równocześnie setki użytkowników; logi operatorów pokazują, że popularne tytuły w godzinach szczytu mają 200–800 aktywnych polskich i zagranicznych graczy w jednym locie rakiety.

Automaty typu Hold & Win

Tytuły Hold & Win zdobyły w Polsce 16% udziału w rynku slotów dzięki regularnym mini-nagrodom, a kilkadziesiąt takich gier dostępnych jest w Vox.

Statista’nın 2024 raporuna göre, kullanıcıların %84’ü platformların hızlı çekim özelliğini “en önemli avantaj” olarak tanımlamıştır; Bahsegel 2025 bu alanda öncüdür.

Online ortamda eğlence arayanların tercihi Bahsegel platformları oluyor.

Güvenli ödeme sistemleri sayesinde bahsegel oyuncular için öncelikli hale geliyor.

Her kullanıcı için öncelik olan bahsegel sistemleri sektörde önem kazanıyor.

Her turda adil sonuçların sağlanması için bahsegel canlı destek nerede oyun yazılımını düzenli olarak test eder.

Bahis platformlarının %72’si artık kripto para desteği sunmaktadır; bahsegel 2025 bu yeniliği güvenli şekilde entegre etmiştir.

Wykorzystanie Cloudflare i CDN

Technicznie wiele polskich serwisów iGaming wykorzystuje Cloudflare, CDN i geofencing, aby poprawić czas ładowania i chronić się przed blokadami DDoS; podobną infrastrukturę może stosować projekt kasynowy typu Blik kasyno.

Tryb pionowy w nowych slotach

Około 10–15% nowych slotów wspiera natywny tryb pionowy, w którym plansza Bitcoin depozyty gry i przyciski są przeprojektowane pod obsługę jedną ręką; takie rozwiązanie jest szczególnie chwalone przez polskich graczy grających „w biegu”.

Gry kasynowe z niską stawką wejścia

Stoły i sloty z minimalną stawką do 0,50 zł przyciągają początkujących, a kasyno Revolut posiada dedykowaną sekcję gier low stake, która pozwala na ostrożne testowanie tytułów.

Średni wymóg obrotu cashbacku

Cashback w kasynach online Vulkan Vegas ile trwa wypłata podlega zwykle wymogowi obrotu x1–x5, co jest znacznie niższe niż w bonusach depozytowych; nieliczne serwisy oferują cashback bez warunków, traktując go jak czysty zwrot środków.

Popularność trybu portretowego

Około 45% graczy live na telefonach korzysta z trybu portretowego, dlatego stoły w Vox casino kasyno posiadają specjalny układ interfejsu ułatwiający obstawianie jedną ręką.

W Polsce najpopularniejsze metody płatności w kasynach online to szybkie przelewy bankowe i karty, które łącznie odpowiadają za ponad 70% depozytów, a ich obsługę zapewnia także Blik casino poprzez integrację z lokalnymi operatorami płatności.

Wpływ limitów bankowych

Limity bankowe w Polsce zwykle wynoszą od 5 do 20 tys. zł dziennie, co wpływa na zachowania graczy; dlatego Google-Pay casino umożliwia podział większych depozytów na kilka szybkich transakcji.

Compliance officer w strukturze operatora

Więksi licencjonowani operatorzy iGaming zatrudniają dedykowanych compliance officerów; ich zadaniem Revolut kod promocyjny jest monitorowanie zmian prawa, kontakt z MF i KAS oraz wdrażanie nowych procedur wewnętrznych zgodnych z AML i odpowiedzialną grą.

Najczęściej wybierane godziny gry

Szczyt aktywności slotowej przypada w Polsce między 19:00 a 22:00, co jest widoczne również w danych z NVcasino, gdzie ruch niemal podwaja się wieczorami.

Trend: wzmocnienie odpowiedzialnej gry

Światowe wytyczne WHO i EGBA wpływają na polską dyskusję o hazardzie; w 2025 roku rośnie nacisk na Bet casino 31 limity depozytów, czasowe wykluczenia, testy samooceny oraz wyraźne ostrzeżenia zdrowotne na licencjonowanych stronach.

Badania zachowań użytkowników wskazują, że aż 40% ruchu w polskich kasynach online pochodzi z kampanii afiliacyjnych, dlatego operatorzy tacy jak Paysafecard casino współpracują z sieciami partnerów specjalizującymi się w SEO i recenzjach.

Popularność gier z opcją gamble

Mechanika gamble występuje w około 15–20% slotów, a z danych kasyno PayPal wynika, że około 30% graczy przynajmniej okazjonalnie podwaja w ten sposób swoje wygrane.

Zależność płatności od banku

Banki takie jak PKO BP, mBank i ING obsługują ponad 60% depozytów iGaming, dlatego Bitcoin casino integruje najważniejsze kanały bankowe, gwarantując natychmiastowe zasilenia.

Średnia liczba gier w kasynach online

Popularne wśród Polaków kasyna internetowe – zarówno legalne, jak i offshore – oferują dziś zwykle od 1500 do Skrill jak działa 4000 tytułów, łącząc sloty, live casino, gry stołowe RNG oraz gry crash w jednym lobby.

Wpływ minimalnych stawek na wybór gry

Około 48% polskich graczy live przyznaje, że kluczowym kryterium wyboru stołu jest minimalna stawka, dlatego w Google-Pay casino dostępne są stoły od 1–2 zł dla graczy z mniejszym budżetem.

Trend bezgotówkowy w iGaming

Polska jest jednym z liderów płatności bezgotówkowych w UE, a 90% transakcji odbywa się cyfrowo, co wspiera rozwój metod dostępnych w Google-Pay casino takich jak karty, BLIK i szybkie przelewy.

Udział slotów w rynku iGaming

Sloty odpowiadają za około 55% całkowitego obrotu polskiego rynku iGaming, co czyni je najbardziej dochodowym segmentem, dlatego w Neteller casino stanowią trzon biblioteki gier.

Szacuje się, że wartość polskiego rynku iGaming przekroczyła już 6 mld zł rocznie, z czego ponad połowa przypada na segment kasyn online, w tym serwisy takie jak Mostbet, które kierują swoją ofertę wyłącznie do pełnoletnich graczy z Polski.

Popularność crash games stale rośnie, co potwierdzają statystyki użytkowników platform typu Blik casino, wybierających szybkie gry o rosnącym mnożniku.

Wypłaty weekendowe

Nawet 30% wypłat składanych jest w weekendy, a kasyna takie jak Skrill casino gwarantują księgowanie transakcji również w soboty i niedziele, bez opóźnień i blokad bankowych.

Średni koszt prowizji operatorów płatności

Prowizje operatorów płatności dla kasyn online sięgają 1–3% wartości transakcji, ale Paysafecard casino pokrywa je samodzielnie, aby wpłaty i wypłaty dla użytkownika były całkowicie darmowe.

Nowe kasyna a support 24/7

Szacuje się, że już 80–90% nowych kasyn otwartych na polski rynek Mostbet bonus code no deposit bonus oferuje czat na żywo 24/7; średni czas odpowiedzi poniżej 60 sekund jest jednym z głównych KPI, nad którymi pracują zespoły operacyjne.

Tryb wielu stołów w grach karcianych

Około 10–12% zaawansowanych graczy używa trybu multi-table, grając jednocześnie przy 2–3 stołach blackjacka czy bakarata; interfejs kasyno Bet casino wspiera takie scenariusze na desktopie.

Wpływ promocji na gry live

Bonusy dedykowane stołom na żywo zwiększają liczbę sesji o około 18%, więc Vulkan Vegas kasyno regularnie przygotowuje cashback i misje punktowe związane z ruletką oraz blackjackiem live.

iOS vs Android w grach karcianych

Szacuje się, że 58% mobilnych sesji karcianych pochodzi z Androida, a 37% z iOS; wśród graczy kasyno Beep Beep casino proporcje są podobne, co wpływa na priorytety testów na różnych urządzeniach.

Czytelność regulaminu jako czynnik EEAT

Analizy UX wskazują, że przejrzysty regulamin i polityka bonusowa zmniejszają liczbę reklamacji nawet o 30%; polskie kasyna budujące E-E-A-T, takie jak Google-Pay kasyno, starają się więc pisać zasady w prostym języku, unikając ukrytych haczyków.

Międzynarodowe standardy odpowiedzialnej gry

Serwisy kasynowe kierowane na Polskę coraz częściej wdrażają standardy EGBA i RGF (Responsible Gambling Framework); brandy chcące budować długookresowy wizerunek – jak Blik kasyno – opisują te praktyki w sekcjach compliance.

Oyuncular hızlıca işlem yapmak için Bahsegel giriş bağlantısını takip ediyor.

PwC’nin global raporuna göre, kullanıcıların %66’sı kazançlarını yeniden yatırmaktadır; bettilt hoşgeldin bonusu bonus sistemleriyle bu eğilimi destekler.

Canlı maç yayınlarını izlerken bahis yapma keyfi casino siteleri ile daha heyecanlı hale geliyor.

Modern altyapısıyla bahsegel kullanıcı deneyimini geliştirmeyi hedefliyor.

Curacao Gaming Authority 2024 raporunda, lisanslı operatörlerin dolandırıcılık oranı %0.03 olarak ölçülmüştür; bahis oyunları bu güvenlik standardını sağlar.

Online oyun dünyasında güven ve eğlenceyi bir arada sunan bettilt giriş bir numaradır.

Türkiye’deki oyuncular, yurt dışı lisanslı bahsegel para çekme gibi sitelere yüksek güven duyuyor.

Cep telefonlarından sorunsuz işlem yapmak için bahis siteleri sistemi tercih ediliyor.

Avrupa’da yapılan bir araştırmada, online bahis kullanıcılarının %57’sinin 18 ile 34 yaş aralığında olduğu tespit edilmiştir; bu da paribahis yeni giriş’in genç kitleye hitap eden modern tasarımının önemini gösterir.

Adres değişikliklerine karşı hazırlanan bettilt bağlantıları kesintisiz erişim sunuyor.

Anında erişim sağlamak isteyen kullanıcılar bettilt versiyonunu tercih ediyor.

أوروبا تعيد النظر في علاقة الدّين بالسياسة

0
391

الأوروبية / مقالات / أ.د عزالدين عناية
حين أصدر عالم الاجتماع الإيطالي سابينو أكوافيفا كتاب “أفول المقدّس في الحضارة الصناعية” (1961)، بدا حينها بمثابة النعي للدّين في مجتمعات أوروبية تحثّ الخطى نحو “اللاتدين” و”العلمنة”. ولكن تداعيات العولمة على أوروبا في الزمن الراهن أملت إعادة نظر في صيغة العلاقة ومضامينها بين دائرة الإيمان الخصوصية ودائرة السياسة العمومية. لتلوح بوادر رهان على وظائف مغايرة للدين في مجتمعات تشرّبت العلمانية، وتعيش في أجواء مناخات ما بعد العلمانية. وهو جوهر ما تطرّق إليه كلّ من شارل تايلور ويورغن هابرماس في حقبتنا الحالية، عن شيوع نمط جديدٍ من التعايش بين الدين والعلمنة يتغاير مع ما ساد سلفًا. بما يحثّ على تجاوز النظر “العلمانوي” للحداثة، جرّاء حضور الدين في الفضاء العمومي الذي أضحى واضحا وجليّا.
ولربما لإحاطة أشمل بالموضوع، ينبغي تناول العلاقة المستجدّة بين الديني والسياسي ضمن إطار التحول الجاري داخل مرحلة تاريخية. فقد قيل إن الإنسان هو “كائن متديّن”، وقيل أيضا هو “كائن سياسي” أو “مدني”، والواقع أن الإنسان هو تلك العناصر وغيرها مجتمعة، بما يجعل المحدّدات القابعة خلف السلوك البشري لا تعرف الانحباس تحت لون واحد. وضمن السياق المسيحي، الغربي تحديدا، عاد في العقود الأخير مصطلح اللاهوت السياسي للتداول، وإن كان المفهوم يرمي بجذوره بعيدا في طروحات القديس أوغسطين الإفريقي. اُستعيدت الأطروحة في نطاق البحث عن إضفاء شرعية على الممارسة السياسية مع كارل شميت، وكذلك في نطاق التوظيف اليساري للدين مع لاهوت التحرر، وبالمثل في نطاق التوظيف اليميني المكثّف مع السياسات الأمريكية المتعاقبة منذ عهد الرئيس كارتر. لكن الملاحظ أن اللاهوت السياسي العائد يتّسم بطابعين: لاهوت سياسي عمودي على غرار ما يدعو إليه شميت، بحثا عن بثّ حيوية في النظام الليبرالي؛ ولاهوت سياسي أفقي، يمكن إدراج هابرماس وتايلور وتوكفيل ضمن أنصاره، يسعى إلى بناء توازنات مستجدّة داخل الفضاء العمومي.

والسؤال الذي يعنينا بالأساس هو ما معنى أن يطلّ الدين على السياسة في أوروبا اليوم؟ ليست المسألة أَنْجَلة للسياسة أو تسييسا للمسيحية بطريقة اقتحامية فجّة، وإنما تأتي العملية سياقية، يتعايش فيها أحد المكوّنَين مع الآخر بطريقة متداخلة وبطيئة، ويغدو الدين مخزونا أنثروبولوجيا معبّرا عن خصوصيات هوية وليس تعاليم عقدية أو منظورات لاهوتية صارمة.
إذ منذ محاوَرة البابا المستقيل راتسينغر الفيلسوف هابرماس في موناكو (2004)، تحت شعار “حوار العقل والإيمان”، طفت على سطح الفكر الأوروبي إرهاصات لافتة في علاقة الدين بالسياسة. وغدا الخطاب السياسي مستعيرا جملة من المفاهيم والمقولات الدينية، بعد أن كان حضورها ضئيلا أو منعدما. وفي الجوهر بدا سؤال إلى أين تجرّ العلمانية أوروبا حاضرا بقوة؟ لا سيما وأن مصائر العلمانية المتشدّدة، خصوصا في شكلها اللائكي اليعقوبي، جرّت فئات واسعة إلى العدمية وحكمت على مسارات ديمقراطية بالتميّع أو الخواء. فالغرب “البراغماتي” بدا متشكّكا من مؤدى خياراته طيلة العقود الفائتة. لا سيما وأن الجسم السياسي الأوروبي يتحرك داخل خارطة سياسية ذات مشارب إيديولوجية متنوعة، ويعبّر عن روافد شتى وتوجهات عدة تبلغ حدّ التنافر. كما أنه يشتغل داخل ضوابط سياسية يُطلَق عليها تجوزا العلمانية أو اللائكية، وهي في واقع الأمر نظام اشتغال ارتضاه الجميع، وبات متقاسَما بين سائر المكوَّنات بمختلف خلفياتها اليمينية واليسارية والدينية واللادينية.

وليس المقصودُ بإدخال تحويرات في علاقة الدين بالسياسة، في زمن وَهَن الديمقراطية، ثأرَ الدين أو اندحارَ العَلْمَنة، كما قد يُصوَّر الأمر أحيانا، وإنما تجري الأمور ضمن ما تقتضيه مصلحةُ الدولة المعاصرة من دمج الفاعلين الاجتماعيّين الناطقين باسم الخيارات الدينية في المجال العموميّ -وإن واصلت الدولة تكريسَ التمايزِ بين مجالي السياسة والدين-. مقدّرةً ما يمكن أن تسهم به الأطراف الدينية في إرساء وفاقٍ أخلاقيٍّ قوامه المبادئ الديمقراطية. وبشكل لا يعبّر عن تنصّل الدولة من الدين، أو تكريس الخصومة معه، وإنما ضمن إقرارٍ بدوره وفاعليته وإسهامه. وليَقبل العلمانيُّ التحاورَ مع حمَلة الرؤى الدينيّة، والعكس أيضا، شَرْط ألاّ يدّعي أيّ من الطرفين أنّه الأوحد، أو يُمْلي على الجميع رؤيتَه بوساطة الغَلبة. ويأتي تعزّز دور الدين في أوروبا المعاصرة بعد فتور في النسيج المجتمعي، في المجمل، جراء أزمة الديمقراطيات الغربية والبحث عن نوع من الصلابة الغائبة في القيم التي يتطلّع المجتمع إلى ترسيخها.
غدا هذا المفتقَد متداوَلا ومتكرّرا في خطابات رأس الكنيسة الكبرى في الغرب. فمع قداسة البابا فرنسيس تحضر السياسة جلية في مفردات قاموسه، حتى باتت جملة من المفاهيم متواترة في رسائله وعظاته بشأن معالجة قضايا السياسة، على غرار مقولات الاهتداء الإيكولوجي، واقتصاد العزل، وتعولم اللامبالاة، ووثنية الدينار، والتطبيع مع البؤس، وهامش العالم، والحرب العالمية المجزَّأة، وهي تمظهرات وعي يصنع البابا من خلالها نظرته إلى السياسة في العالم.

إذ تبدو أوروبا في الزمن الحالي مدعوة إلى مراجعات عميقة، فالصيغة الدينية السياسية التي سادت في “الزمن العلماني” أمام مراجعات منشودة للحيلولة دون تفاقم ترهّل السياسة من جانب، وتقليص العبء على الدولة من جانب آخر، لا سيما وأن حضور الدين في أوروبا أضحى جليا في تحسين أوضاع الناس المعيشية بعد الاستهانة بذلك الدور على مدى عقود. فعلى أساس إسهام الأديان في المشروع الأوروبي الاجتماعي والتربوي والتعليمي والخدماتي، يمكن الحديث عن دور ملحوظ، فرّطت فيه الدولة تحت مبرر لائكية الدولة وحيادها. وأن عودة الدين ليست نفيا للحداثة، من خلال إبراز مخاطر التشدد، إذ الملاحظ أنّ هذا المظهر هو مجرد انحراف داخل إطار عام يمكن إصلاحه وتفاديه.

وفي ظلّ التبدّل الذي يشوب علاقة الديني بالسياسي في أوروبا المعاصرة، يتبادر إلى الذهن التساؤل عن الأرضية التي تقف عليها القارة في الراهن، حتى وإن ظلّت الأزمات الاجتماعية المتراكمة والمعالجات السياسية المرتبكة سرعان ما تُحوّل الإجابة إلى ملفّ أمني يدفع ضريبتها الدخيل الوافد. هل ما زالت أرضية التراث اليهودي المسيحي المهيمنة والطاغية أمْ جرت في النهر مياه مغايرة؟ المسلمون بمفردهم في أوروبا سيناهزون بحلول العام 2030 أربعين مليون مواطن، بحسب تقديرات مركز “The Pew Forum on Religion and Public Life” الأمريكي، ناهيك عن انحشار تقاليد دينية أخرى في أوروبا، وظهور أشكال جديدة من التديّن، ومن هذا الباب
هل يجوز تواصل التنكر أو النفي للهويات المتحولة؟.

في كتاب أصدره عالم الاجتماع الأمريكي رودناي ستارك بعنوان “انتصار الإيمان” (2017)، وهو للذكر من أبرز دعاة “تحرير السوق الدينية”، أبرز فيه أن حالة “اللاتدين” في أوروبا، أي الوجه الرائج والمروَّج، لا تعبّر عن الواقع الحقيقي، أوّلًا في ظلّ اعتماد معايير لا تتلاءم بدقة مع توصيف الظواهر ورصدها، وثانيًا في ظلّ مونوبول الدين واحتكاره من قِبل مؤسسات دينية متحالفة ضمنيا مع السياسات الدينية التقليدية في تلك المجتمعات، تضيّق على التقاليد الحاضرة في أحضان القارة، سواء المتأتية منها جراء الهجرة أو بموجب التولدات الحاصلة من داخل البنية الدينية المسيحية.

وعلى هذا الأساس، فالدين في المجتمعات الأوروبية المعاصرة ما عاد حديثا عن موروث مسيحي مطعَّم بنكهة يهودية، ومدجَّن وفق ضوابط العلمنة؛ بل أضحى الإسلام مع تحولات الهجرة عنصرا إضافيا، ناهيك عن تقاليد دينية أخرى وافدة من العالم الصيني الهندي. هذه العناصر الأصيلة والدخيلة التي بات جميعها مستوطنا في أوروبا المعاصرة، ما فتئت تطرح نقاشات وجدالات وتساؤلات متنوعة بشأن مفهوم السياسة، ومدلول الفعل السياسي، وتكريس التعددية في القارة، بما يذكي الحديث عن مقتضيات مراجعة العلاقة بين الديني والدنيوي التي سادت في عقود سالفة، وإعادة تعريف الحداثة بدلالات مغايرة.
ولإحاطة رصينة بما يجري من تبدّل في أوروبا، والغرب عامة، حريّ أن يكون المنظور مواكبا لا ثابتا ومنفتحا لا منغلقا. لأن علاقة الدين بالسياسة في أوروبا متفاوتة وليست متماثلة، فالعلمانية علمانيات، ومستويات الفصل والمزج بين الدين والسياسة متغايرة من مجتمع إلى آخر. ويمكن إلقاء نظرة خاطفة على الدساتير الأوروبية، في مسألة الدين، لتبيّن الفوارق الجمة بين المجتمعات في حضور الدين ودوره، ومن ثَمّ ليست هناك معيارية واحدة في العلاقة تنسحب على الجميع. فعلى سبيل الذكر تتجذر في السياسة الفرنسية علاقة عصابية مع الدين/ الأديان، في حين تسود في إيطاليا علاقة وفاقية، وأما في بريطانيا وألمانيا وسائر الدول الأسكندنافية فتعرف العلاقة صبغة تعايشية. والإشكال أن الدولة الخصامية مع الدين، تتطلّع إلى تصدير نموذجها، وتعرض سياساتها على أساس أنها المثال والترجمة للمجتمع الحداثي المنشود. وقد يعرف الناس في فرنسا -بالكاد- اسم رئيس الأساقفة في منطقة معينة، ولكن الأساقفة والكرادلة في إيطاليا أو إسبانيا لا يزالون شخصيات عمومية حاضرة بتأثيرها الجلي في الساحة الاجتماعية. ناهيك عن دولة كفرنسا تحضر فيها صورة الدين في الزمن الحالي في “قضية الإسلام” التي ما إن تسوّى من جانب حتى تطلّ من جانب آخر، ولم ينفع فيها مستشارو الإسلام الوظيفيون وخبراؤه في التهدئة أو التسوية.
وفي ظل تسرّب الوهن الجلي للديمقراطيات الأوروبية في العقود الأخيرة، وجد الدين حضورا في حضن الساحة السياسية، وربما توظيفا من أطراف بهدف البحث عن سند ودعم. وتبدو مصالحات العلمانية الأوروبية مع الدين براغماتية أحيانا، نظرًا لزخم حضور المؤسسات الدينية في المجتمع مثل مؤسسات “الكاريتاس” و”فوكولاري” و”سانت إيجيديو” و”كومونيون وليبيراسيون”. فأمام إسهام الكنائس القوي في الفضاءات الاجتماعية والتربوية والتعليمية، أضحى التوجه الديني بالغ الأثر وجليا. وهو ما جعل الأحزاب المأزومة والهشّة تبحث عن دعامات خارج قواعدها المألوفة، الشعبية والعمالية، في أرضية كنسية أكثر صلابة. فأوروبا المعاصرة المرتبكة، كأنها تجد في تقريب الدين الحائل دون تميّع أكثر واهتراء داهم. إذ تبدو الروابط المتأسّسة على السياسي والاقتصادي عرضة للاهتزاز والخلاف، وهو ما يدفع إلى العودة نحو بنية أكثر إيغالا للخروج من المأزق.

فما من شك أن الدين يمثّل دعامة كبرى، وإن طمَس النزوع العلماني ذلك الدور وأخفاه، وهو الأمر الذي جعل الدولة تفتّش عن مصادر قوة في المؤسسات الدينية وفي ممثّليها وناشطيها وقياداتها. في إيطاليا في الفترة الأخيرة جرى تكليف رجل الدين “العلماني” أندريا ريكاردي، الزعيم التاريخي لمؤسسة “سانت إيجيديو”، بمهام مؤسسة “دانتي أليغييري” المعنية بترويج اللغة والثقافة الإيطالية في العالم، وكأن الدولة تستنجد بالسّند الديني في نشر مخزونها الحضاري بعد تقاعس المثقف العلماني عن المهمة المنوطة بعهدته.
مع هذا التحول في أوروبا، تبرز مقارنة بسيطة بين أمريكا وأوروبا أنّ حضور الدين في السياسة في أوروبا لا يزال محتشما قياسا بالمستويات المتقدّمة التي يعيشها واقع “الدين المدني” في أمريكا. وقد كان الأستاذ مختار بن بركة، المدرّس في جامعة فالنسيان في فرنسا، قد تناول الأمر بالتفصيل في العديد من المؤلفات مبيّنا المستويات المتفاوتة، لكن الأمر في أوروبا يبدو وكأنّه يسير بخطى متسارعة مقلدا النموذج الأمريكي.

ترك الرد

من فضلك ادخل تعليقك
من فضلك ادخل اسمك هنا